Vlaams Overlegorgaan inzake Wetenschappelijk Bibliotheekwerk vzw
Missie Samenwerking Elektron

Projecten
AUTEURSRECHT
Nuttige links
Beheersvennootschap
Beschermingsduur
Glossarium
Stappenplan
Wat mag?
Wat mag niet?
FAQ databanken
Externe FAQ-lijsten
VOWB-FAQ voor:
bibliothecarissen
studenten
wetensch. auteurs
Version française
Folder - AVM
DISCLAIMER


.: Naar VOWB-homepage:.
Lopende Projecten: Auteursrecht in wetenschappelijke bibliotheken

 
nuttige links (64)
 
laatst toegevoegd (11/06/2009)
  • VVBAD-VOWB-Bibnet persbericht van 23/04/2009: 'Bibliotheken en archieven niet gelukkig met uitbreiding auteursrecht' (zie Europese richtlijnen)
  • EU Parlement stemt voor de verlenging van de beschermingstermijn (zie Europese richtlijnen)
recent toegevoegd (16/12/2008)
  • Reactie van de Vlaamse bibliotheken, archieven, documentatie- en informatiecentra en heemkundige kringen op het Groenboek van de Europese Commissie 'Auteursrecht in de kenniseconomie' (zie Europese richtlijnen)
recent toegevoegd (4/12/2008)
  • BOM-VL document 'Juridische belemmeringen en mogelijkheden bij opslag en ontsluiting van multimediale data'. (Zie Rapporten / Studies)

 
Internationale kaderregelgeving (5 links)
Europese richtlijnen (7 links)
Belgische auteurswetgeving (10 links)
Billijke vergoeding (2 links)
Voor bibliothecarissen (9 links)
Voor studenten & docenten (9 links)
Rapporten / Studies (6 links)
Studiedagen (4 links)
Auteursrecht algemeen (3 links)
Fiscaliteit (1 link - update 2008-11-12)
Copyleft & Creative Commons (CC) (8 links)

 

Internationale kaderregelgeving
  • Via de Bern Convention for the Protection of Literary and Artistic Works van 1886, laatste herziening in 1979, wordt aan auteurs automatisch een eigendomsrecht toegekend voor hun creatief werk. Dit hoeft dus niet geregistreerd of van een copyrightlogo te worden voorzien om automatische bescherming te genieten. Het auteursrecht is op die manier van kracht in alle landen (+/- 150) die de conventie van Bern ondertekenden, zoals België.
  • Het begrip 'naburige rechten' werd op internationaal niveau voor de eerste maal bekrachtigd in de Conventie van Rome (26 okt. 1961). Deze conventie biedt bescherming aan uitvoerende kunstenaars, producenten van fonogrammen en omroeporganisaties. België was één van de laatste landen in Europa die de naburige rechten van uitvoerende kunstenaars in haar wetgeving opnam (via de auteurswet van 30 juni 1994).
  • De World International Property Organization (WIPO) is de VN-organisatie voor het beschermen van intellectuele eigendom (IE). WIPO beschouwt IE als een belangrijk instrument voor de economische, sociale en culturele ontwikkeling van alle landen. Het WIPO Standing Committee on Copyright and Related Rights ontwikkelt internationale normen en standaarden in het domein van auteursrecht (zie o.a. de Conventie van Bern) en formuleert richtlijnen en oplossingen die betrekking hebben op nieuwe technologieën.
    De belangrijkste verdragen betreffende auteurs- en aanverwante rechten in de (digitale) informatiemaatschappij zijn:
    ¬ WIPO Copyright Treaty (WCT)

    ¬ WIPO Performances and Phonograms Treaty (WPPT)
    (Genève 1996) - Een Nederlandstalige versie van dit verdrag werd gepubliceerd in het 11/04/2000-nummer van het Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen (p. 15-23):
    Verdrag van de WIPO inzake uitvoeringen en fonogrammen (WPPT).

    De bij beide verdragen aangesloten landen verplichten zich tot:
    » het beschermen van auteursrechten.
    » het hebben van een vergoedingssysteem voor het gebruik van auteursrechterlijk beschermde werken.
    » het bestrijden van het omzeilen van technische kopieerbeveiligingen.
  • In het TRIPS Agreement on Trade-Related Aspects of Intellectual Property Rights van de Wereld Handelsorganisatie (WTO) worden de basisregels van het auteursrecht hernomen en op wereldniveau opgelegd voor de toetredende landen. Eveneens wordt er voorzien in een systeem van effectieve internationale sancties wanneer de verdragsverplichtingen niet worden nageleefd.

 

Europese Richtlijnen
 
  • De Europese Commissie publiceert op haar website Copyright and Neighbouring Rights een overzicht van haar objectieven, richtlijnen en aanverwante documenten (zie o.a. de links 'protection of databases' en 'general pages: documents').
  • De Europese koepelorganisatie voor bibliotheek-, informatie-, documentatie- en archieforganisaties EBLIDA behartigt de belangen voor onze sector. Via haar website informeert zij over recente Europese ontwikkelingen op vlak van auteursrecht (zie ook de nieuwsbrieven elders op hun website).
  • Ondanks fel verzet van onafhankelijke experts auteursrecht en allerlei consumenten- en belangenorganisaties (waaronder VVBAD, VOWB, Bibnet en FOBID) stemde het Europees parlement op donderdag 23 april 2009 voor een voorstel van Europees commissaris Charlie McCreevy om de beschermingstermijn voor geluidsopnamen voor producenten en uitvoerende kunstenaars te verhogen.

    Uit internationale mailinglijsten blijkt dat tijdens de discussie in het Parlement oorspronkelijk 222 'MEP's' (EP-leden) tegen dit voorstel waren. Aan de uiteindelijke stemming ging nog zeer veel lobbywerk vooraf. Finaal stemde het Europees parlement - 317 voor, 178 tegen en 37 onthoudingen - voor een verhoging van de huidige 50 jaar naar 70 jaar. De Europese Commissie had oorspronkelijk een verlenging tot 95 jaar gevraagd. De EU-lidstaten hebben nu 2 jaar om de richtlijn om te zetten naar nationale wetgeving.

    Het voorstel kwam er omdat naburige rechten voor uitvoerende kunstenaars (bijvoorbeeld sessiemuzikanten) op populaire muziek uit de jaren '60 weldra zouden vervallen. De Commissie wou met een verlenging van de beschermingsduur de 'pensioeninkomsten' van deze groep kunstenaars garanderen. In de praktijk zullen vooral de grote platenmaatschappijen en enkele supersterren extra inkomsten uit de nieuwe maatregel halen. De (her)gebruikers van die muziekopnames (consumenten, artiesten, bibliotheken, archieven, ...) wacht bovendien een lange, moeizame en vooral inefficiënte zoektocht naar alle mogelijke rechthebbenden om toestemming te vragen en vergoedingen te regelen.

    De gewone artiest zal allicht weinig voordeel halen uit deze verlenging. Zij hebben hun rechten veelal afgestaan aan de platenfirma's. De fundamentele vraag blijft hoe een goed werkende 'use-it-or-lose-it'-clausule geïntegreerd kan worden die wel degelijk rekening houdt met een degelijke vergoeding voor de uitvoerder en niet enkel met de belangen van de muziekindustrie. Hoe bekomen dat respect - zo nodig om een geloofwaardig systeem rond Intellectueel Eigendomsrecht te handhaven - niet zomaar betekent dat de zakken van de consument geplunderd worden? En zaagt de Europese Commissie met deze verlenging niet de poten van onder haar eigen prestigieuze project Europeana?

    ¬ Persbericht Europees Parlement 23/04/2009: 'Europees Parlement wil auteursrecht voor muziekopnamen tot 70 jaar verlengen'
    bron: website Europees parlement [laatste raadpleging 28/04/2009]

    ¬ Persbericht Groene Fractie Europees Parlement 23/04/2009:
    pdf bestand 'EU Parliament dances to the tune of major record labels'
  • (24 april 2009) De Vlaamse bibliotheken, archieven en documentatiecentra - vertegenwoordigd door hun belangenorganisaties VVBAD, VOWB (wetenschappelijke bibliotheken) en Bibnet (openbare bibliotheken) - betreuren ten zeerste de beslissing van het Europees Parlement om het auteursrecht op geluidsopnamen te verlengen van 50 tot 70 jaar. Deze beslissing hypothekeert erfgoed- en digitaliseringsprojecten en belemmert artistiek hergebruik. Bovenal zal de gewone artiest weinig voordeel halen uit deze verlenging. Vooral supersterren en grote platenmaatschappijen winnen erbij.

    Niet alleen de bibliotheken, archieven en documentatiecentra verzetten zich tegen deze uitbreiding van het auteursrecht. Ook de Vlaamse Interuniversitaire Raad (VLIR) en de Vlaamse hogescholenraad (VLHORA) spraken zich daar tegen uit.

  • ¬ Persbericht VVBAD, VOWB, Bibnet 23/04/2009 pdf bestand
    'Bibliotheken en archieven niet gelukkig met uitbreiding auteursrecht'

 

De Belgische auteurswetgeving
 
  • De gecoördineerde versie van de wet van 30 juni 1994 betreffende het auteursrecht en de naburige rechten zoals gewijzigd door de wet van 3 april 1995 en gewijzigd door de wet van 31 augustus 1998 en de wet van 22 mei 2005.
    bron: osc - vub
  • Het Kunstenloket biedt op haar website een vergelijking aan tussen de oude auteurswet van 30/06/1994 en de nieuwe wet van 22/05/2005 (pdf. document, geen auteursvermelding).
  • Uitgeverij Larcier publiceert het tweemaandelijks tijdschrift Auteurs en Media. Hierin worden artikels, vonnissen en jurisprudentie betreffende rechtspraak op het gebied van o.a auteursrechten, naburige rechten en nieuwe technologieën opgenomen (in het Nederlands en het Frans). U kan het tijdschrift elektronisch consulteren indien uw instelling de juridische databank Strad@ aanbiedt.
  • UGent » Portaalsite Politieke en Sociale Wetenschappen » Vakgroep Communicatie » de Website Dirk Voorhoof biedt een overzicht van recente wetgeving auteursrecht (Word- en pdf.-documenten).
    updates: ann braeckman

 

Billijke Vergoeding
 
  • Naast het auteursrecht, dat voorziet in een vergoeding voor de auteur-componist van muziekwerken (geïnd en verdeeld door SABAM) wordt sinds 1999 een billijke vergoeding geïnd ten voordele van de houders van naburige rechten (de uitvoerende kunstenaars).
    De bvergoed-website biedt een volledig overzicht van tarieven, adressen van beheersvennootschappen en inningsmaatschappijen, allerlei aangifteformulieren, en een zeer uitgebreide oplijsting van de voor billijke vergoeding relevante wetsartikels en uitvoeringsbesluiten.
  • De aangifte van tijdelijke activiteiten waarvoor billijke vergoeding moet betaald worden was tot voor kort een vrij tijdrovende administratieve klus. Organisatoren van fuiven en evenementen kunnen sinds 2007 hun aangifte laten berekenen en afhandelen via de aangiftesite van de Billijke Vergoeding. Op de site kan tevens (per gemeente) gezocht worden naar locaties die deze vergoeding al betaalden zodat daar zonder extra kosten evenementen kunnen plaatsvinden.

 

Voor bibliothecarissen
 
  • ABD-BVD = Association Belge de documentation - Belgische Vereniging voor Documentatie: Dumortier, J.,
    Cyberlaw & auteursrechten : pdf-versie van een ICRI-presentatie op 26 januari 2006.
    auteur: Jos Dumortier (IBBT - ICRI - Lawfort)
  • ABD-BVD = Association Belge de documentation - Belgische Vereniging voor Documentatie: Dusollier, S., Droit d'auteur et bibliothèques : Franstalige ppt.-presentatie van 17 mei 2005.
    auteur: Severine Dusollier
  • Erfgoedcel Ieper: op 1 februari 2007 organiseerde de Stad Ieper i.s.m. VVBAD en Culturele Biografie Vlaanderen de studiedag 'Oud nieuws, nieuw leven' over de digitale bewaring en ontsluiting van historische kranten. Iris Steen schreef een samenvatting van de voordracht van M-C.Janssens (CIR-KULeuven) over de auteursrechtenproblematiek bij databanken.
    Op de website van Erfgoedcel Ieper kan u deze en samenvattingen van de andere lezingen downloaden.
    auteur: iris steen
  • Het Romeo-project , gefinancierd door JISC, onderzocht in 2003 de rechtenproblematiek rond zelfarchivering van wetenschappelijke output in het Verenigd Koninkrijk volgens het OAI-PMH (Open Archive Initiative's Protocol for Metadata Harvesting). Dit protocol is een verzameling afspraken om de communicatie tussen repositories - meer bepaald het uitwisselen van metadata - mogelijk te maken.
    bron OAI-PMH document: knowledge exchange / driver
    Hieruit ontstond de Sherpa-Romeo database die informatie aanbiedt over het auteursrechtenbeleid van tijdschriftenuitgevers.
  • VOWB = Vlaams Overlegorgaan inzake Wetenschappelijk Bibliotheekwerk vzw.
    Sinds oktober 2007 is de VOWB-ICRI publicatie "Antwoorden op veelgestelde vragen van bibliothecarissen" (okt. 2007) beschikbaar op onze website. We verwijzen u daarvoor naar het luik "FAQ voor bibliothecarissen".
    auteur: evi werkers
  • VVBAD = Vlaamse Vereniging voor Bibliotheek-, Archief- en Documentatiewezen. Het artikel De auteurswet en de bibliotheek verscheen in de VVBAD-publicatie Bibliotheek- & Archiefgids van februari 2006 (jaargang 82 - 1).
    auteur: julien van borm

 

Voor studenten & docenten
 
  • KHK = Katholieke Hogeschool Kempen: de eindwerkendatabank DoKs (Document and Knowledge Sharing) biedt aan studenten een korte leidraad i.v.m. het correct toepassen van auteursrecht bij eindwerken:
    — Informatie voor studenten m.b.t. auteursrechten.
    — Wat mag niet zonder expliciete toestemming van de auteur.
    — Wat mag wel zonder expliciete toestemming van de auteur.
  • KULeuven » AVNet = Audiovisuele en Nieuwe Educatieve Technologieën / Netwerking: onderwijsondersteunende dienst inzake het toepassen van nieuwe technologieën t.b.v. hoger onderwijs (e-leren en afstandsonderwijs).
    Zie 'opmerkingen en advies auteursrecht'.
    auteur: Li Mees.
  • KULeuven » CIR = Centre for Intellectual Property Rights publiceerde in oktober 2006 een zeer uitgebreide internethandleiding 'auteursrecht in de academische context. Naast het theoretische gedeelte - met links naar de meest relevante onderwerpen, en geïllustreerd met praktijkvoorbeelden uit de academische context - worden praktische richtlijnen gegeven betreffende het achterhalen van rechthebbenden en contacten met beheersvennootschappen.
    auteur: Melanie Carly; mede-auteur: prof. Marie-Christine Janssens.
  • KULeuven » ICRI = Interdisciplinary Centre for Law and IT publiceerde een 15-tal praktische fiches rond het item 'Intellectuele Eigendom: wat moet ik weten over auteursrecht op het internet?'.
    (Opgelet: bevat verwijzingen naar de oude auteurswetgeving van 1994).
  • KULeuven » TOLEDO: link naar tips voor docenten i.v.m. toepassing van het auteursrecht op het elektronisch leerplatform. Bevat vooral praktische voorbeelden, tips, en enkele FAQ's.
    mede auteur: Melanie Carly
  • Uitgeverij Plantijn ›› Melany Carly publiceerde eind 2006 het artikel Onderwijs en auteursrecht: waar komen ze elkaar tegemoet? in het losbladig werk "ICT en onderwijsvernieuwing" (rubriek Terreinverkenningen). In het vlot leesbare artikel (40 p.) wordt aangetoond dat het auteursrecht in een ruime bescherming voorziet maar dat het tegelijk geen onoverkomelijke hindernis vormt voor het gebruik van materiaal in het onderwijs. Volgende items worden toegelicht, geïllustreerd met praktijkvoorbeelden:

    - De rechten van de auteur.
    - De voor het onderwijs relevante uitzonderingen op het auteursrecht.
    - Databank- en softwarebescherming.
    - Linking en privacy.
    - Een andere kijk op auteursrecht
    auteur: Melanie Carly
    (Opgelet: de uitgever gaf VOWB schriftelijk toestemming om de pdf.-versie van dit artikel in onze website op te nemen, op voorwaarde dat het enkel via de beveiligde ledenpagina's (gebruik van paswoord) te raadplegen is. Niet-VOWB-leden kunnen de printversie van het artikel terugvinden via de online catalogus van hun instelling.)
  • UA » Medewerkers aan het DELTA-project van de UA-stuurgroep Elektronische Leeromgeving (implementatie van Blackboard op UA) verzamelden enkele richtlijnen en regels rond het respecteren van auteursrecht op de elektronische leeromgeving » zie 'Auteursrechten en Blackboard'
    auteur: raoul deuss
  • VUB » OSC = Onderwijsvernieuwing en Onderwijs Service Centrum. Het OSC gebruikt o.a. volgende powerpointpresentatie (versie maart 2007) in haar cursusaanbod rond auteursrechten ten behoeve van docenten: Omgaan met intellectuele eigendomsrechten en plagiaat bij e-learning
    auteur: frederik questier; mede-auteurs: stijn van achter, koen vanmeerbeek, wim schreurs

 

Rapporten / Studies
 
  • AEPO-ARTIS = The Association of European Performers' Organisations groepeert 27 collectieve beheersvennootschappen voor uitvoerende kunstenaars uit 21 Europese landen, en vertegenwoordigt deze op Europees niveau. Het rapport Performers' Rights in European Legislation: Situation and Elements for Improvement (juni 2007) vergelijkt de rechten van uitvoerende kunstenaars in 10 EU-lidstaten (waaronder België) en doet aanbevelingen naar het (Europees) beleid.
    auteur: els vanheusden
  • Het Antwerpse expertisecentrum eDAVID is een onderzoeks- en kenniscentrum inzake digitaal archiveren. In samenwerking met ICRI werd in oktober 2006 een uitgebreide rapport over auteursrecht en het digitaal depot op haar website gepubliceerd ("Digitaal depot: auteursrechterlijk luik: stand van zaken"). Behalve een algemene verklaring van de Belgische wetgeving (auteursrechten en uitzonderingen) bevat het rapport ook een uitgebreid hoofdstuk over auteurscontracten.
    auteurs: evi werkers, hannelore dekeyser
  • IAK / IBK = Initiatief Audiovisuele Kunsten / Initiatief Beeldende Kunsten. Via de gezamenlijke publicatiesite Publicatieforum Digitaal Platform kan o.a. volgend tekstdocument geraadpleegd worden:
    Auteursrecht en cultuur in de digitale omgeving
    (mei 2003)
    auteurs: severine dusollier (FUNDP namur - CRID) en Loïc Bodson (FUNDP namur - CRID)

 

Studiedagen
 
  • Koninklijke Bibliotheek (KBR): Studiedag 'De pers is vrij…’ - Digitalisering en online ontsluiting van Belgische kranten uit de negentiende en twintigste eeuw (KBR - 14 november 2008).
    Het digitaliseringsproject van Belgische kranten uit de periode 1830-1950 "Presse Papier" gaat gestaag vooruit. Eind 2008 zullen de eerste gedigitaliseerde krantenpagina's online komen. Het betreft rechtenvrije stukken uit de 19de eeuw. De online ontsluiting van de kranten na die periode blijft de grote hinderpaal. Op deze studiedag stelden enkele uitgevers en auteursrechtenverenigingen voor om een fonds op te richten waarmee eventuele vorderingen van rechthebbenden betaald kunnen worden.
    bron: de morgen - 13 nov 2008
    auteur: sarah theerlynck
  • PACKED=Platform voor Archivering en Conservering van Kunstcreaties op Elektronische en Digitale Dragers: inventarisatie van de problemen waar kunstenaars en instituten verantwoordelijk voor kunstwerken mee geconfronteerd worden op het vlak van auteursrechtwetgeving, en enkele praktijkvoorbeelden.

    ¬ Link naar de verslagen van de studiedag: Auteursrechten in cultuur, van lusten naar lasten?
    (MuHKA Antwerpen, 25 juni 2008).
    U vindt er video-, foto- en tekstmateriaal.


 

Auteursrecht algemeen
 
  • Intellectuele eigendom is de verzamelnaam voor specifieke rechtsgebieden als merkenrecht, octrooirecht of auteursrecht. De website van het Benelux-Bureau voor de Intellectuele Eigendom - dat in België instaat voor het registreren van tekeningen, merken en modellen - biedt hierover informatie aan evenals een oplijsting van wet- en regelgeving. Het bureau verzorgt ook workshops en presentaties 'voor iedereen die zich in de praktijk bezighoudt met het deponeren van merken of modellen.'
  • FOD Economie, KMO, Middenstand en Energie: uitgebreide website van De Belgische Dienst voor de Intellectuele Eigendom rond auteursrecht en naburige rechten.
    Opgelet: de laatst bijgewerkte versie dateert van 2004!

 

Fiscaliteit (update 2008-11-12)
 
  • De Belgische Kamer van Volksvertegenwoordigers keurde op 26 juni 2008 een wet goed die zegt dat inkomsten uit auteurs- en naburige rechten niet langer bij de andere inkomsten moeten worden geteld. Hierdoor krijgen deze inkomsten een specifiek fiscaal statuut. Ze worden voortaan apart belast aan één tarief (een zogenaamde 'vlaktaks'), met name een bevrijdende roerende voorheffing van 15% op inkomsten niet hoger dan 50.000 euro. Bovendien krijgt de auteur of kunstenaar de mogelijkheid om zijn/haar werkelijke of forfaitaire beroepskosten van deze inkomsten af te trekken.

    Aangezien de uitvoeringsbesluiten die de inhoudingsplicht van de bevrijdende roerende voorheffing regelen nog niet in het Staatsblad gepubliceerd werden, zal dit principe van ingehouden voorheffing pas in werking gaan vanaf januari 2009. Dat betekent dat ontvangen vergoedingen voor auteurs- en naburige rechten (waarop dus nog geen belastingen werden ingehouden) integraal in de 2008-belastingsaangifte dienen te worden opgenomen, maar dat deze na aftrek van de kosten slechts aan 15% zullen worden belast.

    ¬ Op de website van auteursvereniging SCAM kan u een uitvoerig dossier over deze hervorming consulteren:
    Fiscale hervorming van auteursrechten en naburige rechten 2008
    bron: kunstenloket nieuwsbrief 7/11/2008


 

Copyleft & Creative Commons (CC)
 
  • Copyleft.be wil via haar website het vrij gebruik van auteurswerk aanmoedigen. Met links naar relevante binnen- en buitenlandse sites, documenten, ...
  • Het CRID (Centre de Recherches Informatique et Droit - FUNDP Namur) en CIR (Centrum voor Intellectuele Rechten - KULeuven) verzorgden eind 2004 de vertaling van verschillende CC-licenties naar de Belgische wetgeving. (Deze licenties zijn terug te vinden op de website van Creative Commons via de link 'Worldwide - Belgium'.)
  • Les licenses Belges - De Belgische licenties: tweetalige powerpoint slides (versie 2005) van datzelfde CRID (Centre de Recherches Informatique et Droit - FUNDP Namur) en CIR (Centrum voor Intellectuele Rechten - KULeuven) over de 6 huidige CC-licenties naar Belgisch recht.
    auteurs: Melanie Carly (KULeuven - CIR) en Philippe Laurent (fundp namur - crid)
  • Link naar de officiële website van de Free Software Foundation voor rechtenvrije software. De site bevat uitgebreide informatie over vrije software en biedt links naar haar copyleftlicenties (zoals de GNU General Public License, gebruikt voor de verspreiding en ontwikkeling van het gratis besturingssysteem LINUX).
  • IAK / IBK = Initiatief Audiovisuele Kunsten / Initiatief Beeldende Kunsten. Via de gezamenlijke publicatiesite Publicatieforum Digitaal Platform kan o.a. volgend tekstdocument geraadpleegd worden:
    Presentatie van de Belgische Creative Commons licenties (tweetalige lezing op het Creative Commons Belgium Launch Event van 10 december 2004)
    auteurs: Melanie Carly (KULeuven - CIR) en Philippe Laurent (fundp namur - crid)
  • VUB » OSC = Onderwijsvernieuwing en Onderwijs Service Centrum: deze Engelstalige handleiding (powerpoint) leidt u stap voor stap doorheen de verschillende CC-licenties. Deze presentatie is gebaseerd op comics die op de website van Creative Commons worden aangeboden onder een Creative Common Attribution License 3.0.

 
Copyright © Vlaams Overlegorgaan inzake Wetenschappelijk Bibliotheekwerk vzw
URL: http://www.vowb.be | Laatste wijziging: 28-09-2009