VOOR DEZE SESSIE IS HET MAXIMUM AANTAL DEELNEMERS BEREIKT!

Steeds vaker ontdekken onderwijsinstellingen dat ze behoefte hebben aan andere hulpmiddelen dan statische websites of docentgestuurde leeromgevingen. Het ontbreekt hen aan de noodzakelijke faciliteiten om bijvoorbeeld kennisdeling tussen professionals te ondersteunen of om studenten te laten reflecteren op hun werkzaamheden. Van buiten het onderwijs komen een aantal hulpmiddelen die een deel van deze problemen kunnen oplossen. Deze hulpmiddelen bestaan al geruime tijd en worden in andere sectoren heel succesvol ingezet, maar beginnen nu ook (pas?) door te dringen tot het Nederlands hoger onderwijs.
Tijdens deze hands-on preconferentie laten we u kennis maken met de mogelijkheden en het gebruik van weblogs in het onderwijs. We zullen de belangrijkste begrippen en verschijningsvormen introduceren en er voor zorgen dat u over voldoende bagage beschikt om naderhand zelf aan de slag te kunnen zonder al meteen software of andere dure hulpmiddelen aan te hoeven schaffen. Technische voorkennis is geen vereiste. Het kunnen werken met een internetbrowser is voldoende.
Naast het gebruik van de verschillende hulpmiddelen zal er ingegaan worden op de rol van weblogs binnen het onderwijs. Er zal getoond worden hoe studenten aangezet worden tot het produceren van kennis in plaats van het uitsluitend consumeren ervan. Er zal ingegaan worden op de rol van mediatheken en andere leveranciers van informatie.

This half day workshop aims to bring together information technology, institutional and library leaders to discuss key networked information topics and their strategic implications.

Clifford Lynch, on of the leading experts in the world of digital information and an advisor to institutions all over te world, will present a short overview of the current trends and issues as seen by CNI, the Coalition of Networked Information..

This could include the future of personal and institutional digital libraries, the tension between Open Access and intellectual property rights, strategic approaches to authentication and privacy issues,  the challenges of the massive use of e-portfolios, repositories and blogs as reliable sources.What about the impact Google digitizing and co-owning libraries?

After a short introduction participants are invited to discuss their issues, upcoming discisions, strategic questions with Clifford and peers.

The discussion will be of compelling interest for both policy makers and IT professionals in the field of e-Learning and e-Research.

VOOR DEZE SESSIE IS HET MAXIMUM AANTAL DEELNEMERS BEREIKT!

Stel je voor: je zit al drie uur te werken, je concentratie neemt af, een sensor registreert dit en past de lichtsterkte en temperatuur aan, zodat je weer verder kan... Of: een student vraagt zich af wie van de projectgroep in het faculteitsgebouw aanwezig zijn, zodat er aan het project gewerkt kan worden en een lokaliserigstool op de mobiele telefoon geeft een overzicht met de namen en waar ze zich bevinden... In het Engels hebben ze hier een term voor: Ubiquitous learning: altijd en overal leren met behulp van 'slimme' technologie. Dat kan een PC of PDA zijn, maar ook een GPS of sensoren. Tijdens de workshop wordt door de deelnemers onderzocht hoe de technologie benut kan worden in verschillende leersituaties.
Uitgangspunt voor de preconferentie is een multidisciplinaire benadering, het onderwerp wordt vanuit zowel de gedragswetenschappelijke als de technologische invalshoek benaderd. Na inleidingen vanuit beide perspectieven wordt op een interactieve wijze in groepjes gewerkt. Hierbij speelt creatieve kennismaking met ubiquitous learning alsmede inventarisatie van behoeften en mogelijkheden voor de eigen werk- en leerpraktijk een rol. De preconferentie is met name bedoeld voor docenten, studenten en ICT(O)-coördinatoren.

DEZE SESSIE GAAT HELAAS NIET DOOR!

Steeds meer instellingen bieden een groot deel van het lesmateriaal digitaal aan. Dit zorgt ervoor dat het onderwijs onder meer plaats- en tijdonafhankelijk kan worden gevolgd. Wordt het onderwijs echter ook toegankelijker voor studenten met een functiebeperking? Tijdens deze preconferentie wordt de aandacht gevestigd op het belang van toegankelijk digitaal lesmateriaal en zullen studenten met een functiebeperking laten zien welke belemmeringen ze ervaren op het gebied van digitale toegankelijkheid.
Vorig jaar was digitale toegankelijkheid al een belangrijk thema van de SURF Onderwijsdagen. Tijdens deze preconferentie is er daarom extra aandacht voor projecten die inmiddels in het hoger onderwijs hebben plaatsgevonden op het gebied van digitale toegankelijkheid. Aan de hand van de ervaringen die in deze projecten is opgedaan zal worden gesproken over en worden gewerkt met de producten die zijn ontwikkeld om digitale toegankelijkheid van lesmateriaal in het hoger onderwijs te bevorderen.

In het kunstonderwijs is al veel ervaring opgedaan met de eigen verantwoordelijkheid van de student én met het gebruik van ICT in het primaire proces. Wat kan deze voorsprong betekenen voor de rest van het hoger onderwijs? Wat voor consequenties heeft deze invalshoek (eigen verantwoordelijkheid, multimediaal onderwijs en bewijsmateriaal) voor de didactiek in het kunstenonderwijs, de faciliteiten en infrastructuur? Met behulp van actuele casussen zullen voorbeelden en lessons learned op het gebied van vraagsturing, multimediaal portfolio en supervisie/toetsing worden geïllustreerd. Samen met de deelnemers aan deze preconferentie zal steeds een creatieve koppeling worden gelegd met de ontwikkelingen in de rest van het hoger onderwijs.

Deze preconferentie is mede gebaseerd op het project obkcom (2002-2003), waarin naast de belangrijke ICT-ontwikkelingen in de beroepspraktijd van beeldende kunstenaars en vormgevers, ook in kaart is gebracht wat de consequenties hiervan zijn voor curricula, eindcompetenties en inrichting van het onderwijs.

VOOR DEZE SESSIE IS HET MAXIMUM AANTAL DEELNEMERS BEREIKT!

In this pre-conference workshop, Marc Prensky, thought leader and distinguished developer of 'games for education' will adress the issue of how we would  / could change existing lessons or courses if we were to apply the lessons from gaming and game development?  In the workshop, we will work together to see how we can  modify ('mod') existing courses and curricula to provide engagement for those who currently 'tune out'. Maximum number of participants 30.

Note:
Due to the fact that Marc Prenski has kindly accepted our invitation to do a pre-conference workshop, the pre-conference topic on gaming has changed. 'Game Power' has been cancelled but will very likely be held by Saganet at a later date.

De internationale strategie en activiteiten waarmee SURF de komende periode ten behoeve van de instellingen aan de gang zal gaan, betreft ook samenwerking in EU-verband. Het EU-framework of de kader programma’s vormen daarvoor een goed aangrijpingspunt.
 
SURF heeft door CHEPS (Center for Higher Education Policy Studies) een onderzoek laten doen naar ervaringen van instellingen in Nederland met EU-projecten binnen het EU Framwork Programma 6 (FP6), in het bijzonder met Socrates – Minerva en Erasmus, e-Learning. Ook is om aanbevelingen gevraagd hoe het aankomende  FP7-programma kan helpen om de SURF-doelstellingen te bereiken.

De CHEPS-onderzoekers zullen het rapport (dat ruim voor de Onderwijsdagen beschikbaar zal zijn) kort toelichten. Aan deelnemers van deze preconferentie - zowel geïnteresseerden als materie-deskundigen zijn van harte welkom – wordt gevraagd om de onderzochte ervaringen en aanbevelingen, aangevuld met de eigen visie, zo concreet mogelijk te vertalen in een gewenste aanpak, waarmee SURF en instellingen beter profiteren van EU-programma’s.

Competentiegericht, flexibel, vraaggestuurd, praktijk en theorie in samenhang, maatwerk, zijn de buzz words in het hoger onderwijs. Ambities, die vragen om een doordachte en soepele inzet van technologie. Het is nu mogelijk (video) bestanden snel via het Internet te raadplegen (streaming). Een technologische sprong voorwaarts, maar hoe gaan we dit vertalen in leuker en beter leren?

In deze preconference gaan we op twee manieren in op streaming media:

1. Leren met behulp van (streaming) media: theorie en praktijk in het hoger onderwijs

2. Vertellen met beelden: praktisch aan de slag

In de preconference op de onderwijskundige inzet van streaming media in een competentiegericht curriculum. Hierbij komen ok studenten en docenten aan het woord.dia komen ook studenten aan het woord en denken en doen deelnemers actief mee in het verkennen van de mogelijkheden van streaming media in een competentiegericht onderwijsscenario. Ook wordt aandacht besteed aan de wat meer technische kant van het streaming media verhaal.

De preconference wordt verzorgd door twee hogescholen, de hogeschool Edith Stein en hogeschool INHOLLAND.

In the e-learning environment information transfer faces increasing challenges. Valuable content may become difficult to access and progressively more expensive excluding increasing numbers of potential e-learners. As more and more websites are added to the Internet, the ‘noise’ to ‘useful information’ ratio may make it increasingly difficult for users to discern between what is good quality content or not. English is predominantly used on the World Wide Web, another cultural factor that may exclude potential e-learners. Online content is the subject of cultural filtering, arising from culturally-determined design features such as browsers, algorithms, commercial search engines, educational portals, language tools, and intellectual property protected software. Local content becomes more vulnerable and less easy to find on the web. This session highlights the importance of cultural credibility of online content and its implications for policymaking. Promising initiatives to safeguard cultural credibility through a more personalised role of the end user, wikis, weblogs, open source, minority languages tools, semantic web,  localisation of websites will be discussed. 

Over the last two years (2004-2005) the European FILTER project http://www.filternetwork.org/ has been conducting European surveys on these issues in 10 European countries. The international speakers of this morning will present the outcomes of the FILTER research related to  three major FILTER areas:

1. cultural filtering and search engines by dr Sylvia van de Bunt-Kokhuis, Vrije Universiteit Amsterdam
2. educational portals by Prof. dr Maria Giaoutzi, National Technical University of Athens
3. language and filtering of scientific information, by dr Henrik Hansson, Stockholm University

After introductory speeches a workshop offers the participants in small teams `hands-on` experience with filtering on the web. Finally recommendations will be presented towards an e-learning environment that is cultural diverse, fair and affordable. 

Het kunstonderwijs is van oudsher primair gebaseerd op de individuele relatie tussen docent en student; alleen het theorieonderwijs vindt in groepen plaats. Door een aantal ontwikkelingen is de situatie de laatste jaren echter niet  meer zo eenvoudig en wordt overal in het kunstonderwijs gewerkt aan het ontwikkelen van nieuwe onderwijsvormen, die gericht zijn op het leren samenwerken met anderen.

De huidige studenten moeten namelijk voorbereid worden op de zg. ‘gemengde beroepspraktijk’, die om meer vraagt dan het excelleren op het scheppende of herscheppende vlak. Het leren nemen van initiatieven, het formeren van netwerken, collectieven of ensembles, het leren initiëren en produceren van projecten en presentaties en het kennisnemen van nieuwe ontwikkelingen in de kunsten vergen onderwijsvormen die hier speciaal voor zijn toegerust.

Daarnaast vergt het integreren van nieuwe technologiëen een verdere differentiatie van onderwijsvormen, variërend  van het aanbieden van inleidende technische cursussen tot het scheppen van voorwaarden om de multidisciplinaire mogelijkheden van de nieuwe media in gezamenlijke projecten te leren kennen. Het curriculum dat de Interfaculteit Beeld en Geluid sinds 1989 aanbiedt is een voorbeeld van een ‘gemengde onderwijspraktijk’, waarbij de student een eigen traject door het open curriculum kan volgen door steeds keuzes te moeten maken tussen onderwijsonderdelen die parallel worden aangeboden.

Dit betekent dat, naast de klassieke individuele begeleiding, het onderwijs vooral gegeven wordt in de vorm van team-teaching (in de vorm van compacte cursussen en onderzoeksgroepen) en collectieve, product-gerichte onderwijsprojecten die in directe relatie staan met de beroepspraktijk. Deze aanpak vergt een mentaliteitsverandering van ‘self-directedness’ tot ‘other-directness’ die zowel in de relaties tussen docenten en studenten en hun onderlinge relaties, als in de relaties met het werkveld vorm krijgen.

We schetsen kort een beeld van deze tendensen:
1. de eisen die de technologie en de netwerksamenleving stellen aan de competenties van kenniswerkers;
het kunnen opereren in steeds wisselende complexe internationale samenwerkingsrelaties in multidisciplinaire teams met toenemende competitie
2. de cultuur van nieuwe media en de daarvoor benodigde ‘nieuwe geletterdheid’;
veel jongeren opereren multimediaal en mobiel en beheersen de daarvoor benodigde competenties
3. inzichten en opkomende trends in leren en onderwijs;
op een constructivistisch fundament ontstaat een onaf Gaudi-achtig bouwwerk bestaande uit vleugels en torens met namen als netwerkleren, connectivisme, game based learning en ‘neomillennial learning styles’

Deze drie tendensen leiden tot ontwerpprincipes voor leren in de netwerksamenleving:
1. Vertrouwen - de kunst van het loslaten
2. Relevantie - authentieke inhouden en werkvormen
3. Uitdaging - moeilijk en spannend
4. Zelfsturing - zelf doen is allang een gewoonte
5. Passie - de juiste snaar raken
6. Immersie - weg met de 50 minuten lessen
7. Talenten - diploma’s op maat

De bijeenkomst is een appèl deze principes toe te passen in concrete leersituaties zoals greenfields voor talentontwikkeling. Het is ook een appèl onderzoek te doen om tot een validering te komen zodat de greenfields als best practices kunnen dienen voor anderen. Ten slotte komen actoren uit het onderwijsveld aan het woord om aan te geven hoe gemakkelijk het is deze principes te onderschrijven en hoe moeilijk het is ze toe te passen.

De gemiddelde school in Nederland kan momenteel beschikken over internettoegang en de lokale voorzieningen om hiervan gebruik te maken. Nu ontstaat er met name behoefte aan goede diensten die gebruik maken van de inmiddels beschikbare infrastructuur. Deze diensten moeten de onderwijsvernieuwing mogelijk maken. Educatieve diensten die gebruik maken van breedband zijn bijvoorbeeld onderwijs-TV via internet, online samenwerken, internet video en educatieve games.

Deze diensten moeten gebaseerd zijn op standaarden en afspraken. Door deze diensten generiek in te richten wordt een maximale efficiëntie voor het onderwijs bereikt. In deze sessie leert u meer over de totstandkoming van deze standaarden en afspraken en hoe de gehele onderwijskolom hierbij betrokken wordt. Bij het maken van deze afspraken moet met name goed gekeken worden naar de manier waarop diensten nu maar ook in de toekomstscenario’s met elkaar interacteren.

U krijgt een overzicht van vernieuwende toepassingen die mogelijk zijn gemaakt door samenwerking tussen partijen die het ICT gebruik faciliteren. U hoort meer over het samenwerkingsverband SURFnet/Kennisnet. In de initiatieven die samen worden  ontplooid spelen afspraken een belangrijke rol. Bijvoorbeeld afspraken over metadata ten behoeve van het zoeken en vinden van informatie of afspraken die hebben geleid tot de gezamenlijke ontwikkeling van de Kennisnet Video Portal. In deze sessie worden de projecten Gaming en Online Samenwerken nader belicht. 

Binnen het Gaming project ‘speelt’ een aantal scholen in een pilot met educatieve computergames in de les. U hoort hoe deze games worden ingezet in de lespraktijk. Ook is dit jaar voor het eerst een gaming wedstrijd gelanceerd voor leerlingen in het voortgezet onderwijs.  
Daarnaast wordt u bijgepraat over online samenwerken; wat kan hier allemaal onder worden verstaan en op welke manier kan de onderwijspraktijk hiervan profiteren? Instant Messaging, webgebaseerde teamsite omgevingen en audio- en videoconferencing bieden een hele nieuwe blik op het uitwisselen van kennis in groepsverband. In dit deel van de sessie krijgt u vooral veel te zien; de (voor)beelden spreken voor zich.

Binnen het mediagedrag van 'de jeugd van tegenwoordig' neemt de online game Habbo Hotel tegenwoordig een unieke plaats in. Gebaseerd op de kernwaarden fun, vriendschap en creativiteit, biedt het tieners de gelegenheid om zich te ontwikkelen in een veilige en betrouwbare omgeving.

Habbo Hotel is een proeftuin voor sociale omgangsvormen - zelfcorrectie, sociale controle, spiegeling, humor, fantasie en rollenspellen. Het ultieme doel en het resultaat van het platform is aandacht, erkenning en respect, voor en door tieners.

Daarnaast zijn de jongeren van nu experts op het gebied van kernachtige communicatie in geschrift. In een paar woorden, gebruik makend van afkortingen en nieuwe begrippen, worden zaken snel gecommuniceerd, vaak onbegrijpelijk voor een volwassene, maar universeel onder tieners. Met de technieken van tegenwoordig is deze doelgroep bovendien in staat om sneller informatie te verzamelen en te delen. De tienerconsument kruipt in de huid van de media in de huidige trend van user-generated-content (web-logs, webradio, profielsites). Mediaconsumptie verschuift van enkele grote media naar vele ‘amateur’ zenders. Het is niet langer Britney Spears waar de aspiratie van de jongeren ligt, maar de opinionleaders onder de tieners zelf, die de aandacht opvragen en krijgen.

In cijfers en concrete voorbeelden wordt het fenomeen Habbo Hotel geintroduceerd.

De stichting Nederland BreedbandLand (NBL) is hét nationale, onafhankelijke platform dat maatschappelijke sectoren stimuleert en helpt 'beter en slimmer' gebruik te maken van breedband. Kennisdeling is daarbij van cruciaal belang. Nederland BreedbandLand werkt nauw samen met elf founding members: Alcatel, Capgemini, Cisco, Getronics, KPN, Lucent Technologies, Microsoft, ICT~Office, Siemens, VECAI, Vefica en daarnaast met het ministerie van Economische Zaken. Het NBL kent bovendien een aantal ‘Associated Members’, waaronder Verdonck, Klooster & Associates BV.

Vraaggestuurd, digitaal onderwijs op maat door beter en slimmer gebruik van breedband. Nederland BreedbandLand heeft een forse ambitie met breedbandige ICT-toepassingen in het onderwijs, een ambitie die inspeelt op de belevingswereld van de digitale leerling, aansluit bij de doelstelling om de sterkste kenniseconomie van Europa te worden en bijdraagt aan innovatie en kwaliteitsverbetering in een vraaggestuurd onderwijs. Het onderwijs staat voor talloze uitdagingen. Verbetering van de onderwijskwaliteit staat hoog op de agenda, met bijzondere aandacht voor knelpunten als leerachterstanden, veiligheid, vroegtijdige schooluitval en conflicten in een multi-etnische samenleving. Bovendien is er een toenemende behoefte aan flexibiliteit in het onderwijsaanbod. Individuele verschillen tussen leerlingen vragen immers om studie- en loopbaanbegeleiding op maat.

De ‘digitale leerling’ wil digitaal leren: voor kinderen en jongeren kent internet, sms, msn, gaming geen geheimen meer, zij maken deel uit van digitale communicties, willen zelf hun leerervaring vormgeven. Deze leerling gebruikt nieuwe technologie als vanzelfsprekend en verwacht die ook in het onderwijs. De internationale kenniseconomie vraagt bovendien om nieuwe (digitale) vaardigheden: toekomstige werkgevers verwachten pro-actieve werknemers, ondernemers die flexibel kunnen samenwerken in projecten, in een internationale informatiesamenleving. Breedbandtoepassingen helpen het onderwijs de knelpunten op te lossen en tegelijkertijd 'het nieuwe leren' te realiseren, interactief, in leergemeenschappen, communities en ervaringsnetwerken, die via breedband met elkaar verbonden zijn.

Er gebeurt al veel in het onderwijs met ICT. De beweging is er. Het NBL vindt het wiel niet opnieuw uit, maar wil de bestaande beweging stimuleren en versnellen. Niet alleen door de best practices die er al zijn te traceren en in de spotlights te zetten, maar vooral door concrete knelpunten (showstoppers) weg te nemen en - door clustering en integratie van gefragmenteerde ontwikkelingen – daadwerkelijk breder gebruik en nationale kennisdeling tot stand te brengen. Het NBL doet dat in nauwe samenwerking met organisaties, die al actief zijn op het snijvlak van onderwijs en ICT, zoals Kennisnet en SURFnet, onderwijskoepels en natuurlijk marktpartijen, waaronder de founding members van het NBL.

Op 3 juni jl. vond in het Haags Centrum voor Onderwijsbegeleiding (HCO) in Kijkduin de officiële aftrap plaats van de NBL actielijn Onderwijs. Daarbij gold overduidelijk 'the medium is the message': leerlingen demonstreerden zelf een veelheid aan schitterende voorbeelden van breedbandtoepassingen in het onderwijs en lieten zo zien dat het werkt. In haar presentatie zal Marieke van de Ree, innovatie-adviseur Onderwijs van NBL, een aantal van die voorbeelden toelichten en aangeven hoe NBL de bestaande beweging wil versnellen.

The e-Framework for Education and Research is a visionary initiative, which aims to produce an evolving sustainable open standards based service orientated technical framework to support the education and research communities.

The intention is not to provide a blueprint for an open-source solution, but rather to facilitate the integration of commercial, home-grown, and open source components and applications to meet institutional goals.

Universities and Colleges have invested million of pounds in systems to support learning, teaching and research. This work and partnership will help us to fully realise these investments and will ensure that work is not duplicated locally, nationally and internationally.

Increasingly standards are international in scope and therefore JISC cannot work alone; working under a collaboration agreement with the Australian Department for Education, Science and Training (DEST), JISC is leading this international initiative which it is hoped will attract support from other partners.

Achtergrond
De HAN heeft onderwijsinnovatie hoog in het vaandel staan. Er zijn diverse maatschappelijke ontwikkelingen, trends in het hoger onderwijs, vragen vanuit het beroepenveld, vernieuwingen vanwege de bachelor-masterstructuur en de invoering van een accreditatiestelsel die er toe hebben geleid dat de Hogeschool van Arnhem en Nijmegen een grootschalige onderwijsvernieuwing  gaat doorvoeren. Deze vernieuwing draagt de naam: HAN Onderwijs Flexibilisering, kortweg HOF. In het nieuwe HOF onderwijs staan de student  en competentiegericht leren centraal. In deze nieuwe flexibelere manier van onderwijs is ICT een belangrijke factor.

Het Service Centrum Onderwijs initieert allerlei projecten om docenten en opleidingen te faciliteren in het maken van de omslag naar ICT rijk innovatief onderwijs. Eén van deze projecten is de ontwikkeling van HANovatie, dé HAN site voor onderwijsvernieuwing. Dit portaal is het middelpunt van de kennisvoorziening van de HAN over onderwijsvernieuwing. Naast de HOFsite, is er een aparte subsite voor Leren&ICT en een subsite voor Leren&Kwaliteit. Het portaal is een kennisbank voor docenten en medewerkers die iets willen weten over- en/of een bijdrage willen leveren aan onderwijsinnovatie bij de HAN.

Daarnaast wordt er aandacht besteed aan externe ontwikkelingen. Zo is er bijvoorbeeld een samenwerkingsverband met het Surfproject Digitale Didactiek en zijn de IDEEën direct op de site te vinden met toevoeging van HAN context. Belangrijkste rol is het informeren en professionaliseren van de medewerkers van de HAN.  De medewerkers leveren zelf een actieve bijdrage aan het portaal..

Vraagstelling
Wat is de rol van kennisdeling en gezamenlijke kennisconstructie in onderwijsinnovatie? Hoe kan een portaal flexibel, competentiegericht onderwijs ondersteunen? Welke rol speelt zo’n portaal binnen de onderwijsinstelling? Hoe ontwikkel je een portaal? Hoe verzorg je een goede informatievoorziening? Hoe zorg je ervoor dat een portaal continue in ontwikkeling blijft? Hoe worden medewerkers actief betrokken bij het portaal? Welke informatie wordt aangeboden?

 40 deelnemers

De kern van producerend leren is dat studenten kennis ontwikkelen en exploiteren door te werken aan genres die ‘gepubliceerd’ worden. Het kan gaan om bijvoorbeeld tijdschriftartikelen, ontwerpen, presentaties, publieke discussies, essays, rapporten, en krantartikelen. Online publicatiemedia zijn bijvoorbeeld themasites, e-zines, wiki’s, webcasts, weblogs, en encyclopedieën.  We maken in deze workshop gebruik van het Dinkellab, een online sciencecentrum. In de workshop maak je deel uit van een onderzoekteam dat op dat moment online resultaten publiceert. Communicatie met deze leden zal tijdens de workshop plaatsvinden  door middel van bijvoorbeeld udio/videoconferencing en videochat. Na afloop van deze ervaringen discussiëren we over de (on)mogelijkheden om met studenten kennis te ontwikkelen en te exploiteren binnen online sciencecetra als een typische ELO.

Met het programma Horizon Wimba is het mogelijk om binnen Blackboard verschillende spraakondersteunde communicatiefuncties te realiseren. In het kader van het Apolloproject 'Sprekenderwijs' is onderzocht in hoeverre hiermee innovatieve spreekvaardigheidstoepassingen voor het talenonderwijs kunnen worden ontwikkeld. Aan het project is deelgenomen door docenten van de Hanzehogeschool Groningen, de Universiteit van Tilburg en de Rijksuniversiteit Groningen.

Tijdens de presentatie zullen verschillende toepassingen worden gedemonstreerd en zal worden ingegaan op de vraag waarin de toegevoegde waarde van deze tools voor het talenonderwijs ligt – en waarin niet. Naast onderwijskundige overwegingen (meer studentsturing, minder docentsturing; meer time-on-task  per student; grotere plaats- en tijdonafhankelijkheid), blijken bij de keuze van tools en toepassingen logistieke voordelen een belangrijke rol te spelen.

Een interessante uitkomst is dat de resultaten die bekend zijn uit onderzoek naar vormen van text-based CMC niet direct toepasbaar blijken op deze op spraak gebaseerde tegenhangers. Dit heeft o.a. te maken met inherente verschillen tussen tekst en spraak en het feit dat de tools niet voor afstandsonderwijs worden gebruikt, maar in combinatie met onderwijs in de klas.

 25 deelnemers

Techniek is tijdens deze workshop geen issue. Het gaat om de beleving, het onderkennen van verschillen en het genereren van ideeën door de deelnemers. De workshop is interessant voor deelnemers die het fenomeen nog niet kennen en voor deelnemers die deze methode willen overnemen als middel om te overtuigen.

Bij INHOLLAND neemt het gebruik van videoconferencing snel toe. Uiteraard werkt de dislokatie dat in de hand, reizen tussen lokaties kost onnodig veel tijd. Ook zien we dat het onderwijskundig gebruik van videoconferencing snel toeneemt. Studenten werken op afstand samen met buitenlandse studenten en studeren zelfs op afstand af.

Met de huidige technologie, videoconferencing via IP, vormt de techniek geen belemmering meer, Het is zaak videoconferencing goed te organiseren en te ondersteunen. ICTO INHOLLAND heeft daarmee inmiddels de nodige ervaring opgedaan. Tijdens deze workshop laten we je voelen wat videoconferencing eigenlijk is.

We are all convinced of the fact that collaboration produces better education, at all levels. But how do we make it come about? What forms of collaboration exist at present, and how are they generated? How far does such collaboration go, and do the people concerned produce separately or together? What problems are associated with collaboration and how can they be resolved?

 30 deelnemers

De mens als individu zoekt naar samenwerking om tot grotere prestaties te komen. Dat geldt ook voor ICT-projecten. Maar wat weten wij van elkaar? Hoe kunnen wij elkaar motiveren? Hoe kunnen wij gezamenlijk presteren?
Om op deze basisvragen een antwoord te geven zal in de lezing van Michiel Maters het begrip 'drijfveren' van projectteamleden in verband worden gebracht met motivatie en prestatie. Op basis van het gedachtengoed van prof.dr. Clare Graves wordt een drijfverenanalyse methode gepresenteerd. Aan de hand van praktijkcases wordt vervolgens het verband gelegd tussen deze methode en het samenwerken in ICT-projecten. Hoe meer je weet over elkanders drijfveren, des te gemakkelijker het wordt elkaar te motiveren. En motiveren leidt tot presteren!

This double session (4.30 - 6.15 pm) will show examples of wireless mobile learning from the United Kingdom and the Netherlands. Participants will present and discuss the results and explore the opportunities for a joint JISC-SURF approach to learn more from each other, to better understand wireless mobile educational concepts and to set up joint activities.

In the UK a Landscape Study of Mobile and Wireless Technologies has been issued featuring case studies of current and emerging practice with mobile and wireless technologies from further and higher education. The key outcomes of the impact of newer technologies on practice and institutional support of such practice will be presented, illustrated by projects as  ‘Supporting Personalised Learning’ (University of Birmingham) and ‘Mobile Learning and Teaching with PDAs’  by Dewsbury College, Thomas Danby College and Bishop Burton College.

In the Netherlands the SURF innovation projects ‘Gipsy’ (Wageningen University and Research, University of Nijmegen) and ‘Manolo’ (Vrije Universiteit of Amsterdam) explored the possibilities to use wireless devices to enhance education. The Manolo project provided experience in the use of mobile learning for fieldwork courses (university level, for day-time students; earth sciences, biology, archaeology, environmental science, geo-information science), as well as in the medical sector. In this session the tangible quantitative and qualitative evaluations of the results will be presented.

 40 deelnemers

Grassroots gaat over het realiseren en stimuleren van innoverend ICT-gebruik in het eigen onderwijs voor en door een individuele docent.Veertien ho-instellingen zijn in mei 2005 enthousiast gestart met hun Grassrootsplan. Minimaal tien docenten per instelling voeren, binnen dit Grassrootsplan, een eigen individueel project uit.
Tijdens deze sessie worden ervaringen besproken. Hoe is de eigen Grassrootplan-aanpak bevallen? Hoe pakken de docenten het Grassrootsidee op? Hoe is de begeleiding van docenten ingericht? Wat levert Grassroots de instelling op?

Doel van de sessie is te leren van elkaars bevindingen en suggesties te doen bij de volgende vraag: ‘Hoe kunnen we via Grassroots de ICT-ontwikkelingen binnen de instelling effectiever maken?’

Tijdens deze sessie komen de mogelijkheden van het gebruik van social software in het onderwijs aan bod. Het gebruik van weblogs, wiki's, RSS, podcasting, vodcasts en folksonomy zullen geïntroduceerd en toegelicht worden. En er zal gesproken worden over de relatie en verschillen tussen deze hulpmiddelen en traditionele ELO's en websites.

DigOport is de portal voor alle digitale opleidingsportfolio’s van een onderwijsinstelling. De portal bestaat uit een content management systeem voor alle leden van portfoliocommissies zodat deze informatie kunnen toevoegen, veranderen of verwijderen in de portfolio’s. De portal regelt de autorisatie en relaties met andere informatiesystemen. Bepaalde gegevens kunnen volledige geautomatiseerd opgevraagd worden uit andere bestanden, zoals studierendementen en dergelijke. Het portal heeft ook een helpfunctie, zodat het leden van portfoliocommissies begeleidt in het proces van interne kwaliteitszorg. DigOport is ook geschikt voor het uploaden videofragmenten die dienst doen als bewijsmateriaal voor de digitale opleidingsportfolio’s.

Tijdens de presentatie zullen de eerste ervaringen en evaluatieresultaten met de pilot van DigOport bij ArtEZ hogeschool voor de kunsten, getoond worden.

De inspecties van onderwijs beoordelen de kwaliteit van het onderwijs. Dit doen zij onder andere door op de scholen en instituten zelf onderzoeken te houden.

Onderwijs van hoge kwaliteit is van onschatbare waarde als investering in mensen en daarmee in de samenleving. Daarom is er behoefte aan een goed werkend onderwijssysteem. Het vertrouwen in het functioneren van dat systeem groeit als iedereen helder zicht heeft op de kwaliteit van het onderwijs. Dat geldt ook voor kwaliteit van de rol die ICT speelt binnen scholen en instituten.

De groeiende behoefte naar inzicht in kwaliteit valt samen met een trend die al een aantal jaren in het onderwijs zichtbaar is: minder overheidsregels, meer ruimte voor eigen beleid en verantwoordelijkheid van scholen. Deze twee ontwikkelingen hebben geleid tot een nieuwe wet die op 1 september 2002 van kracht is geworden: de Wet op het onderwijstoezicht (WOT).

Ferry de Rijcke, Coördinerend Inspecteur Hoger Onderwijs en Programma Manager ICT, tevens Voorzitter van SICI (Standing International Conference of Inspectorates), is als geen ander in staat de vraag te beantwoorden:

Hoe beoordeelt en stimuleert de (Nederlandse) inspectie van het Onderwijs het gebruik van ICT in het (hoger) onderwijs?

Modellus is a modelling package freely available in seven languages. In this presentation, I illustrate how can mathematical modelling be a central process in the teaching and learning of physics and mathematics in undergraduate courses in science and engineering.

Vitor Duarte Teodoro is the author of Modellus, a modelling package for exploratory learning in physics and mathematics freely available on the web, in several languages.

 40 deelnemers

Working in an international environment is what a lot of students have to learn when they graduate. How can we teach students to do so during their education? How can we prepare students for working in an environment where you have to cooperate with others that are geographically dispersed and/or in an other time zone? What role does IT play in such collaboration?

This session will give detailed information about the educational aspects of the International Software Engineering Project in which students from the University of Vaxjo cooperate with students from the University of Groningen. The session will also give examples of tools to enhance the collaboration between the students.

The targeted audience is teachers involved in or starting with international collaboration in education or educational scientists that support teachers in doing so.

This double session (4.30 - 6.15 pm) will show examples of wireless mobile learning from the United Kingdom and the Netherlands. Participants will present and discuss the results and explore the opportunities for a joint JISC-SURF approach to learn more from each other, to better understand wireless mobile educational concepts and to set up joint activities.

In the UK a Landscape Study of Mobile and Wireless Technologies has been issued featuring case studies of current and emerging practice with mobile and wireless technologies from further and higher education. The key outcomes of the impact of newer technologies on practice and institutional support of such practice will be presented, illustrated by projects as  ‘Supporting Personalised Learning’ (University of Birmingham) and ‘Mobile Learning and Teaching with PDAs’  by Dewsbury College, Thomas Danby College and Bishop Burton College.

In the Netherlands the SURF innovation projects ‘Gipsy’ (Wageningen University and Research, University of Nijmegen) and ‘Manolo’ (Vrije Universiteit of Amsterdam) explored the possibilities to use wireless devices to enhance education. The Manolo project provided experience in the use of mobile learning for fieldwork courses (university level, for day-time students; earth sciences, biology, archaeology, environmental science, geo-information science), as well as in the medical sector. In this session the tangible quantitative and qualitative evaluations of the results will be presented.

 15 deelnemers

Er zijn veel succesverhalen te vinden over ICT en onderwijs. Een docent die op zo’n succes wil voortborduren in zijn eigen onderwijspraktijk, wordt geconfronteerd met verschillen tussen de eigen onderwijscontext en die in de beschreven situatie. Het is voor een docent vaak moeilijk te overzien of, en zo ja welke, aanpassingen noodzakelijk zijn om de inzet van ICT binnen het onderwijs (weer) te laten slagen. Om onderwijsontwikkelaars en docenten handreikingen te bieden om op al deze veranderingen in te spelen, kan gebruik gemaakt worden van design patterns. Een pattern beschrijft een praktische oplossing voor een probleem, en geeft een aantal overwegingen mee die helpen te bepalen of deze oplossing in de situatie van de docent goed, of juist niet goed, werkt. In het pattern wordt het probleem geanalyseerd en wordt op basis van praktijkervaringen geschetst hoe het probleem aangepakt kan worden. De oplossing wordt onderbouwd met bevindingen uit wetenschappelijk onderzoek en geïllustreerd met een voorbeeld. Docenten kunnen design patterns gebruiken bij de inzet van hulpmiddelen ter ondersteuning van het onderwijs of het in gang zetten van aanpassingen die dit vraagt (bijvoorbeeld introduceren van nieuwe werkvormen of het inhoud geven van nieuwe rollen).

De workshop start met een plenaire introductie, waarna binnen subgroepen gekeken wordt hoe één specifiek pattern kan leiden tot diverse oplossingen. We sluiten de workshop af met een plenaire discussie over de praktische inzetbaarheid van design patterns binnen de concrete (onderwijs)situatie van de deelnemers.

Doelgroep: docenten, onderwijsontwikkelaars en onderzoekers. Er is slechts plek voor 15 deelnemers! Toegangskaarten voor deze sessie kunnen op 16 november vanaf 09.30 uur bij de registratiebalie gehaald worden. Op is op, dus kom op tijd.

Robert Burns schreef: "best laid schemes o' mice an' men Gang aft a-gley" oftewel, hoe goed je het plant, toch gaat het wel eens mis. Dit zou de lijfspreuk kunnen zijn voor onderwijsinnovatie(projecten) in het algemeen, en die met ICT in het bijzonder. De vragen die rijzen zijn:
- Waarom lukken sommige innovatie(projecten) wel en anderen niet?
- Waarom - als het project toch een succes is - mislukt de innovatie zelf?

In deze sessie worden de belangrijkste resultaten van een dieptestudie - uitgevoerd in opdracht van SURF Platform ICT en Onderwijs - naar succes- en faalfactoren bij onderwijsinnovatie met ICT. Kort door de bocht zijn de ABC(D)'s voor falen:
- Aansprakelijkheid: Wil een project (en de daaropvolgende implementatie) lukken, dan moet vooral het management zich aansprakelijk voor voelen en daar ook naar handelen (bijvoorbeeld door reëel en zorgvuldig te bemensen, flankerende activiteiten die nodig zijn voor eventuele implementatie onmiddellijk uit te voeren. etc.).
- Balans: Het project moet een evenwicht vinden tussen een strakke definitie en flexibiliteit om zich aan te passen aan veranderingen in behoeften en verwachtingen.
- Communicatie: Formele, maar vooral informele communicatie is belangrijk om betrokkenheid en engagement te verzekeren. Niet communicatieplannen maar communicatie!
- Definitie: De voordelen van het product moeten duidelijk zijn. Men moet weten/voelen dat wat er uit komt een antwoord is op een door hen gevoelde of ervaren probleem.

De presentatoren zullen meest opvallende resultaten alsmede voorstellen voor het verbeteren van het 'SURF Traject' presenteren.

Bij diverse onderwijsinstituten in de regio Eindhoven bestaan duale leertrajecten. Deze richten zich op werknemers met een ruim aantal jaren werkervaring, die qua zich kennisniveau bevinden tussen hun formeel afgeronde opleidng en de naast hogere.

Wie zich voor een duaal leertraject wil aanmelden kan dikwijls moeilijk het aanspreekpunt bij de opleiding vinden.

Om dit proces te vereenvoudigen is het Competentie Ontwikkelpunt (COP) opgericht, dat een voordeurfunctie wil bieden aan die ieder die aan een duaal leertraject wil beginnen. COP is een samenwerking van ROC Eindhoven, Fontys Hogescholen en de TU Eindhoven. Via COP vindt het intakegesprek plaats en de er eventueel op volgende EVC (Erkenning van Verworven Competenties) procedure.

In de presentatie wordt ingegaan op de werkwijze van COP, er wordt een voorbeeld van een EVC assessment gegeven en de werkvorm van het duale opleidngstraject werktuigbouwkunde van Fontys wordt besproken.

Deze sessie is interessant voor vertegenwoordigers van opleidingen die (verkorte) duale trajecten willen aanbieden.

Kennisnet heeft het laatste jaar grote stappen gezet om het gebruik van
Wikipedia in het Nederlandse onderwijs te bevorderen. Deze presentatie
zal ingaan op de toegevoegde waarde van Open Content als Wikipedia voor
het onderwijs. Door middel van een aantal initiatieven probeert
Kennisnet het makkelijker te maken voor docenten en leerlingen om
gebruik te maken van dergelijke content.

Tijdens het tweede deel van de presentatie zal worden ingegaan op het
fenomeen WIKI's en hun rol in onderwijsprocessen. Is het bijvoorbeeld
mogelijk om te voorspellen welke projecten baat hebben bij een WIKI
omgeving en voor welke projecten dit niet nuttig zal blijken?

 23 deelnemers

The European Academic Software Award (EASA) was initiated in 1994. It is a biennial competition which is organised by the European Knowledge Media Association (EKMA). The evaluation grid used at EASA for evaluating software had become increasingly inoperative over the years and the authors were recently commissioned by EKMA to conduct a revision of the whole procedure.

A number of questions arose during this research, such as: how does EASA position itself compared to other national, European and international competitions?; what values are promoted by EASA?; as a consequence: what types of ‘objects’ should be allowed to enter the competition? The choice of competition jurors (academics and students), the way in which collective evaluations are achieved, and the way that prize winners are identified were also reviewed.

Major results:
1) The main characteristics of the EASA competition are: its unique nature; the European cultural & linguistic context in which it operates; evaluation of products which include programming of some sort, designed and produced for and within academia.
2) The original evaluation grid specified 5 criteria: Innovation; Design and ease of use; European portability; Educational materials and approach; Evaluation of use. The modified grid uses 4 criteria: Innovation; Installation/access & interface; Europe: language & culture; Users, approach and content.

In this presentation, we briefly indicate the original procedure used before describing the changes made both to the evaluation grid and the overall competition process, from the initial (1st) stage of the competition, through to the finals (3rd stage). The questions mentioned above, the changes made to the evaluation grid, and the elements of the evaluation process which were retained will be discussed during our presentation.  These methods indicate possible evaluation procedures which could be used in a developmental, non-competitive way to promote the production of high quality e-learning materials.  After the formal presentation, it is hoped that discussion will focus on the ways in which these evaluation processes can best be used.

The Knowledge Exchange initiative is aimed at developing closer working relation­ships be­tween key national agencies and bodies within Europe, which are responsible for the strategic develop­ment of infrastructure and services supporting the use of Information and Commu­ni­cations Tech­nology (ICT) within education and research.

The presentation will explain why funding organizations in four different European countries have signed the Knowledge Exchange Collaboration Agreement to create the pan-European organization of the Knowledge Exchange Office. The partner nations involved are the Netherlands, Germany, UK, and Denmark and the sponsoring organizations are SURF (SURF Foundation), DFG (German Research Foundation), JISC (Joint Information Systems committee) and DEFF (Denmark’s Electronic Research Library).

It will be explained how Knowledge Exchange will work to achieve enhanced understanding and related gains in quality and efficiency between the partner organizations, by adding genuine value to activities cur­rent­ly un­derta­ken by the funding bodies, increasing returns on investment returns in ICT infrastruc­ture, enhancing services and projects through greater knowledge and collaboration possibilities, and through these, improving the quality of learning, teaching, and research.

De doelstelling van LOREnet is om te demonstreren dat een netwerk van onderwijsrepositories voor het hoger onderwijs binnen Nederland technisch realiseerbaar is en gebruikt kan worden voor de verzameling, beschrijving, ontsluiting en distributie van elektronische onderwijsmaterialen. Dit netwerk vormt de basis voor het vervolgens gebruiken en hergebruiken van leermiddelen buiten de oorspronkelijke plaats van ontwikkeling.

Deze presentatie geeft een blik achter de schermen van het project: wat is er bereikt, wat waren/zijn de knelpunten, welke leermaterialen zijn opgenomen in de vijf onderwijsrepositories van LOREnet, wat kun je er wel/niet mee. Het wordt een interactieve sessie waarin het publiek gevraagd zal worden om ideeën voor verdere ontwikkeling om het potentieel van LOREnet in 2006 echt te gaan benutten.

De toenemende interesse voor het gebruik van games in het onderwijs heeft vooralsnog slechts in beperkte mate geleid tot een verhoging in het feitelijk gebruik van games in een onderwijssetting. De drempel om games te gebruiken in het primaire onderwijsproces is vaak te hoog als gevolg van onder andere onvoldoende praktisch toepasbaar materiaal en gefragmenteerde informatie over het onderwerp.

Om die reden hebben SURFnet en Kennisnet, als onderdeel van het SURFnet/Kennisnet project het initiatief genomen om een Wiki-community te lanceren als bron van informatie, inspiratie en contacten voor onderwijsmakers (docenten, auteurs lesmateriaal/software, onderwijskundigen, beleidsmakers, etc.) binnen alle vormen van onderwijs en ter stimulatie van educatieve toepassingen van games en simulaties in het onderwijs. Belangrijk uitgangspunt daarbij is eigen inbreng van de doelgroep voorop staat. In het eerste deel van de presentatie zullen de contouren van deze Wiki worden gepresenteerd en besproken.

In het tweede deel van de presentatie zal het pilotproject 'Make-a-game'
worden toegelicht. De bedoeling is om door middel van het organiseren van een wedstrijd te stimuleren dat docenten aan de slag gaan met het bouwen van (educatieve) games in de les. Met een dergelijke wedstrijd wordt niet alleen bewerkstelligd dat docenten met leerlingen aan de slag gaan met het bouwen van educatieve games, maar dat de hoeveelheid educatieve games die door andere docenten gebruikt kan worden in hun onderwijsproces vergroot wordt.

Vakoverstijgende webbased lesmethode
Chatrats is een vakoverstijgende en webbased lesmethode voor biografisch leren. Chatrats is multiculturele en kunstzinnige vorming. Leerlingen/cursisten en docenten zijn lid van een internetcommunity waar ze uitgedaagd en geïnspireerd worden, kennis maken met het werk van kunstenaars en aan opdrachten werken waarbij ze van elkaar leren.

Biografisch leren aan de hand van de creatiespiraal
Leren aan de hand van je eigen levensverhaal wordt ‘biografisch leren’ genoemd. Chatrats neemt de levensvragen van de leerling/cursist als uitgangspunt voor het leerproces.
Elk creatieproces - wat een leerproces in wezen is - bestaat uit een aantal fases waarin gewerkt wordt aan een voorlopig einddoel.
Het leidende principe: ‘wie ben ik?’, ‘wat wil ik?’, ‘wat doe ik?’, ‘wat maak ik waar?’, ‘wie ben ik nu?’

Digitaal portfolio
Producten en processen die leerlingen/cursisten tijdens het project doorlopen worden steeds opgeslagen in een digitaal portfolio. Dit huidige portfolio zal ontwikkeld worden tot een levenslijn portfolio waarin leerlingen/cursisten maar ook docenten zich kunnen presenteren naar vrienden, familie, geliefden, een opleiding, potentiële opdrachtgevers enzovoort.
Met dit levenslijn portfolio kunnen je aantonen wat je competenties zijn, wat je wil leren, wat je hebt geleerd, hoe je in het leven staat, wat je talenten zijn, wat je karakter is, wat je leerstijl is en wat de sleutelmomenten waren in jouw leven die je gemaakt hebben tot wie je bent.

Het ontwerpen en implementeren van games is een zeer leerzame bezigheid. Naast de implementatie en vormgevingsaspecten dient men ook een uitstekend inzicht te hebben in de thematiek van het spel. In het bijzonder als men educatieve games maakt is domeinkennis essentieel.
Waar het momenteel gebruikelijk is leerlingen/studenten een scriptie over een onderwerp te laten schrijven is het nog niet gebruikelijk om een game of simulatie te ontwikkelen. Toch zal dit over het algemeen tot meer inzicht leiden. Daarnaast is de game ook nog bruikbaar in het onderwijs zelf.
In deze voordracht bekijken we de mogelijkheden en onmogelijkheden van het gebruik van game design in het onderwijs, de beschikbare hulpmiddelen en enige initiatieven die momenteel lopen.

In November 2004, the Joint Information Systems Committee (JISC) based in the United Kingdom and SURF Foundation signed a Memorandum of Understanding (MoU). This partnership agreement laid the foundations for even closer collaboration between the organisations, ensuring that the UK and Dutch higher education and research communities remain at the forefront of both European and worldwide developments.

This session will briefly explain the MoU and the way the collaboration shapes up. It will examine how the collaboration benefits the higher education institutes in both countries and give an overview of some recent collaborations and outline plans for future activities. The session addresses joint strategic policies about IT innovation in Higher Education and the operational collaboration in Special Interest Groups and Communities (e.g. the streaming media initiative, standardisation, wireless/mobile learning) and forthcoming projects.

Een toenemend aantal opleidingen in het HBO heeft een connectie met de wereld van de kunsten, zij het veelal de toegepaste kant. Vooral geldt dit voor allerlei relatief nieuwe opleidingen als (technische) Mediatechnologie en Media & Entertainment Management. Deze opleidingen vallen niet binnen het domein van de kunsten, maar raken er aan.

Een opleiding als Mediatechnologie van de Hogeschool Utrecht valt formeel onder Electrotechniek en het is geheel nieuw voor de betreffende faculteit om vormgevers en kunstenaars als docent te hebben werken. Die docenten hebben vaak ervaring met kunstacademies en moeten wennen aan een geheel nieuwe manier van werken. Ze zeggen dat ze in hun vak alleen met individuele begeleiding kunnen werken, waar binnen het reguliere techniekonderwijs geen ruimte voor is.

Een oplossing wordt nu gezocht in de vorm van projectonderwijs. In een leerbedrijf op het Mediapark te Hilversum werken studenten uit verschillende disciplines samen aan projectopdrachten vanuit het multimediale bedrijfsleven. De begeleiding is ook multidisciplinair. Bovendien, en dat is het belangrijke punt, leren de studenten daar van elkaar. Techniek en kunst kunnen op deze manier toch bij elkaar komen.

Een terugblik op de ICT-gebaseerde innovaties van de laatste 10 jaar stemt tot reflectie. Is er iets veranderd? Hebben we iets bereikt? Maar vooral is het 'leren' nu verbeterd? Is de 'individuele student' die centraal staat bij deze editie van de SURF Onderwijsdagen er beter door geworden? Dit zijn de centrale vragen in deze lezing waarbij we de resultaten van recent en lopend onderzoek onder de loep nemen. Er wordt geen klassieke generaliserende meta-analyse van ICT-onderzoek gepresenteerd. Integendeel, het uitgangspunt is het leerproces van de individuele student en wat die individuele student daarbij nodig heeft om optimaal te kunnen leren. Een theoretisch model voor dit leerproces wordt gepresenteerd om vervolgens stap voor stap te overlopen in welke mate het beschikbare onderzoek aangeeft of – en onder welke voorwaarden - ICT hierbij een effectieve en/of efficiënte ondersteuning biedt.